Misja specjalna

00:02 Misja specjalna w RMF FM. 00:06 Cudawne ocalenie czy wielka mistyfikacja? Zamach na Hitlera w Monachium. 00:14 Jest późny wieczór, 8 listopada 1939 roku. Na stacji w Norymberdze zatrzymuje się pociąg jadący do Berlina. 00:22 Podróżuje nim Adolf Hitler oraz inni nazistowscy dygnitarze. Wracają właśnie z Monachium, gdzie brali udział w obchodach XVI rocznicy puchu monachijskiego. 00:31 Gdy pociąg stoi na peronie, do Hitlera podchodzi Josef Goebbels. 00:35 Mein Führer. Właśnie dostaliśmy wiadomość z Monachium. W piwiarni, gdzie odbywały się obchody, Doszło do eksplozji. Są zabici i ranni. 00:47 Hitler jest wstrząśnięty i rozkazuje Heinrichowi Himmlerowi rozpoczęcie śledztwa i znalezienie sprawców. 00:53 Przywódca III Rzeszy nie wie, że osoba, która podłożyła bombę, znajduje się już w rękach gestapo. 00:59 Tym człowiekiem jest Georg Elzer, niepozorny robotnik, którego zatrzymano kilka godzin wcześniej, gdy próbował przejść przez granicę niemiecko-szwajcarską. 01:08 Gdy gestapo ustala, że to on podłożył bombę, mężczyzna zostaje poddany brutalnemu przesłuchaniu. Jednak uparcie twierdzi, że działał zupełnie sam. 01:17 Czy mówił prawdę? A może pracował na czyjeś zlecenie? O tym opowiemy w dzisiejszym odcinku Misji Specjalnej. 01:25 8 listopada 1923 roku naziści podejmują nieudaną próbę siłowego przejęcia władzy w kraju. Wydarzenie to przejdzie do historii pod nazwą Puczu Monachijskiego. 01:35 Podczas walk ginie kilku nazistów, którzy zostają później uznani przez członków NSDAP za męczenników. 01:42 Co roku w monachijskiej piwiarni Bürger Breukeller, gdzie rozpoczął się pucz, odbywają się huczne obchody upamiętniające nieudany zamach stanu. 01:50 Jednym z centralnych wydarzeń jest długie przemówienie Führera, które wygłasza w wielkiej sali piwiarni. 01:56 Nie inaczej jest w 1939 roku, choć tym razem po raz pierwszy obchody będą odbywać się w cieniu wojny z Polską, Francją i Wielką Brytanią. 02:05 Hitler cieszy się ogromnym poparciem społeczeństwa, ale niektórzy Niemcy są zaniepokojeni rozwojem sytuacji w kraju. 02:11 Jedną z takich osób jest stolarz Georg Elzer, który obawia się, że decyzje Führera doprowadzą do krwawej katastrofy. 02:18 Uważa, że jedynym sposobem na ratowanie kraju jest przeprowadzenie zamachu na Hitlera. 02:24 Elzer uznaje, że najlepszą okazją będą właśnie obchody rocznicy puczu monachijskiego, które co roku mają niemal identyczny przebieg. 02:32 W 1938 roku bacznie obserwuje wydarzenie i postanawia uderzyć w momencie, gdy Hitler będzie przebywał w piwiarni i przemawiał. 02:40 Wie, że w środku będzie zbyt wielu ludzi, by podejść dostatecznie blisko mównicy i oddać strzał. Dlatego Elzer postanawia zabić Führera za pomocą bomby. 02:49 Potem przez kilka tygodni regularnie odwiedza piwiarnię. Wykonuje szkice wnętrza i próbuje znaleźć jak najlepsze miejsce na podłożenie materiałów wybuchowych. 02:58 Ostatecznie decyduje, że ładunek umieści wewnątrz filaru, przed którym stawiana jest mównica. Do tego będzie jednak niezbędne wybicie dziury w kolumnie. 03:06 Dlatego przez kolejne kilka tygodni Elzer ukrywa się co noc wewnątrz budynku i czeka na jego zamknięcie. 03:12 Potem, gdy już jest sam, rozpoczyna mozolną pracę drążenia odpowiednio dużego otworu. 03:17 Za każdym razem upewnia się, że po jego pracach nie pozostały żadne ślady. Dokładnie sprząta kawałki gruzu, a otwór przykrywa drewnianą buazerią. 03:26 Jego ostrożność rzeczywiście sprawia, że w dzień nikt nie zauważa niczego niepokojącego. 03:36 Wypełnia ją ładunkami wybuchowymi, które udało mu się wykraść z zakładów zbrojeniowych, w których pracuje. 03:42 Georg Elzer posiada duże zdolności stolarskie i zegarmistrzowskie, które pomagają mu przy konstruowaniu bomby. 03:49 1 września 1939 roku Niemcy napadają na Polskę. Francja i Wielka Brytania wypowiadają III Rzeszy wojnę. 03:57 To jeszcze bardziej utwierdza Elzera w przekonaniu, że Hitler musi zostać usunięty. 04:02 Na początku listopada wszystko jest już gotowe. Elzer umieszcza bombę wewnątrz kolumny i ustawia czas eksplozji na 21.20. Wtedy Hitler powinien już stać przemównicę i być w trakcie przemówienia. 04:15 7 listopada, na dzień przed przybyciem Führera, Georg Elzer jeszcze raz odwiedza w nocy piwiarnię i po raz ostatni sprawdza podłożony ładunek. Wszystko działa tak, jak powinno. 04:26 Zadowolony Elzer opuszcza budynek i przygotowuje się do ucieczki do Szwajcarii Jest przekonany, że jego plan nie ma prawa się nie udać Esosmani sprawdzają pomieszczenie, ale nie znajdują niczego niepokojącego Nikt nie przypuszcza, że w filarze tuż za mównicą znajduje się bomba, która już za kilka godzin eksploduje 04:43 8 listopada do Monachium przybywa Hitler, któremu towarzyszą najwyżsi dygnitarzy nazistowscy. 04:49 Führer ma rozpocząć przemówienie o 21. Potem chce jak najszybciej udać się do Berlina, by wziąć udział w naradzie dotyczącej nadchodzącej inwazji na Francję. 04:58 Zgodnie z planem, tę podróż ma odbyć samolotem. Jednak Hans Baur, pilot Hitlera, ma złą wiadomość. 05:05 Meinfuhrer, niestety prognozy przewidują jutro mgłę. 05:09 Nie będziemy mogli lecieć. 05:11 W takim razie wrócimy do Berlina pociągiem jeszcze dziś w nocy. 05:15 Hitler informuje pozostałych nazistów o zmianie planów. 05:19 Pociąg ma odjechać o 21.30. 05:22 Dlatego zacznę moje przemówienie jeszcze przed 20.00. 05:27 Muszę je też skrócić do godziny. 05:30 Hitler przybywa do Bürger Breuk-Keller przed 20 i rozpoczyna przemówienie, które słucha 3000 nazistów. 05:37 Jeden z esesmanów pilnuje czasu i co jakiś czas podsuwa Hitlerowi kartki z liczbą minut, które jeszcze pozostały. 05:43 Około 21.00 Führer kończy swoją mowę, a zebrani na sali członkowie partii dziękują mu gromkimi brawami. O 21.07 Hitler opuszcza budynek i udaje się na stację kolejową. 05:55 Wraz z nim wychodzi wielu wysokich rangą nazistów i w piwiarni zostaje około 120 osób. Punktualnie o 21.20 bomba podłożona przez Elsnera eksploduje. 06:06 Mównica, z której jeszcze kilka minut wcześniej przemawiał Hitler przestaje istnieć. Zawaleniu ulega część dachu. Ginie 8 osób, a ponad 60 zostaje rannych. 06:16 Tymczasem Führer wyjeżdża z Monachium, zupełnie nieświadomy tego, co wydarzyło się w Bürgerbräukeller. O eksplozji dowiaduje się dopiero podczas postoju pociągu w Norymberdze. 06:25 Hitler jest wstrząśnięty i rozkazuje natychmiast odnaleźć winnych. Jednak równocześnie uważa własne ocalenie za znak. Mówi... 06:34 Teraz jestem już spokojny. To, że wyszedłem z piwiarni na kilka minut przed wybuchem pokazuje, że opatrzność czuwa nade mną i chce, bym osiągnął swój cel. 06:47 Führer jest przekonany, że za zamachem stoi brytyjski wywiad. Dlatego nakazuje Himmlerowi aresztowanie dwóch agentów. Richarda Stevensa i Sigismunda Payna Besta. 06:57 SD już od kilku miesięcy prowadzi z nim tajne rozmowy, udając członków opozycji antyhitlerowskiej. 07:04 W nocy z 8 na 9 listopada Brytyjczycy mieli spotkać się z Niemcami w przygranicznej holenderskiej miejscowości Wenlo. 07:10 Funkcjonariusze SD wypełniając rozkaz Hitlera podstępem aresztują i porywają agentów, a następnie przewożą ich do Berlina. Tam są przesłuchiwani i zdradzają wiele cennych informacji. Nie wiedzą jednak nic o zamachu. 07:23 W tym samym czasie niemiecka policja kryminalna i gestapo przebywają na miejsce wybuchu i rozpoczynają pracę. 07:28 Próbują znaleźć jakikolwiek ślad, który mógłby naprowadzić ich na trop zamachowca. Aresztują też wszystkich pracowników piwiarni. 07:36 Funkcjonariusze nie przypuszczają, że człowiek, którego poszukują, został już kilka godzin wcześniej aresztowany. 07:42 Jeszcze przed eksplozją Georg Elzer dociera do przygranicznego miasta Konstancja, skąd chce przedostać się na teren Szwajcarii. 07:49 Jednak na granicy zostaje zauważony przez dwóch żołnierzy, którzy uznają, że Elzer zachowuje się podejrzanie. Jest zdenerwowany i długo zwleka z podejściem do wartowników. 07:58 Zostaje zatrzymany i podczas przeszukiwania bagażu Niemcy znajdują plany bomby, nożyce do cięcia drutów oraz pocztówkę przedstawiającą wnętrze Bürger Breugkeller, na której wyraźnie zaznaczono filar. 08:11 Żołnierze umieszczają Elzera w kwaterze gestapo w Konstancji, choć początkowo nikt nie łączy go z zamachem. Jednak gdy wiadomość o wydarzeniach z Monachium dociera do przygranicznej placówki, gestapowcy błyskawicznie łączą wątki. 08:23 Są pewni, że zatrzymane muszą być w jakiś sposób powiązane z zamachem i Elzer zostaje przetransportowany do Monachium Zostaje też rozpoznany przez jedną z pracownic piwiarni jako stały klient, który często odwiedzał lokal Elzer jest brutalnie przesłuchiwany i w końcu mówi Przyznaję się, to ja zaplanowałem ten zamach Na czyje zlecenie działałeś? 08:45 Działałem sam, nikt mi nie pomagał 08:48 Gestapowcy nie wierzą i tortury trwają dalej. Według świadków sam Himmler był obecny przy przesłuchaniach i osobiście miał znędzać się nad więźniem. 08:57 Reisführer SS, którego jednym z zadań jest czuwanie nad bezpieczeństwem wodza, czuje się upokorzony i wyładowuje w ten sposób swoją frustrację. 09:05 Mężczyzna nie zmienia jednak swojej wersji. Jego zeznania zostają wkrótce przedstawione Hitlerowi. Ten po ich przeczytaniu stwierdza. 09:13 Nie wierzę, że ten człowiek działał sam. Na pewno pomagali mu przy tym braciejczycy. 09:24 Elzer zostaje przewieziony do Berlina, gdzie jest dalej torturowany. Lekarze podają mu narkotyki mające skłonić go do mówienia. Gestapowcy próbują nawet zastosować hipnozę. 09:34 Członkowie rodziny Elzera oraz praktycznie wszyscy ludzie, których znał są zatrzymywani i przesłuchiwani. 09:39 Pomimo tego zamachowiec nie zmienia swojej wersji i cały czas opowiada, że działał sam. 09:44 Gdy jest pytany o to, czemu miał w walizce plany bomby i pocztówkę, odpowiada... 09:49 Chciałem wysłać to ze Szwajcarii do Niemiec na dowód tego, że to ja przeprowadziłem zamach. Nie chciałem, żeby policja podejrzewała niewinnych ludzi. 09:58 Elzer mógł też chcieć posiadać przy sobie dowody, by uwiarygodnić swoje słowa w przypadku ubiegania się o azyl. 10:05 Szef gestapo Heinrich Miller przeprowadza test. Każe sprowadzić Elzera do warsztatu. 10:11 Proszę, tutaj są wszystkie materiały. Jeżeli naprawdę działałeś sam, to udowodnij to i odtwórz bombę. 10:18 Elsner zabiera się do pracy i bez większych problemów składa mechanizm identyczny jak ten z Monachium. 10:24 Mimo, że zamachowiec nie zmienia swojej wersji, propaganda nazistowska i tak postanawia powiązać zamach z działaniem brytyjskich służb. 10:31 W gazetach pojawiają się zdjęcia Elsnera i dwóch brytyjskich agentów schwytanych w Venlo. 10:36 Jednak Georg Elsner nigdy nie staje przed sądem i nie zostaje skazany. Niektórzy sądzą, że Hitler chciał poczekać z pokazowym procesem, aby wykorzystać go do uzasadnienia inwazji na Wielką Brytanię. 10:47 W 1941 roku zamachowiec trafia do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, choć żyje w dość przyzwoitych warunkach w porównaniu do pozostałych osadzonych. 10:58 Jest co prawda podstawym nadzorem, ale otrzymuje dodatkowe racje żywnościowe i może korzystać z usług fryzjera. Ma też stół roboczy, gdzie wykonuje różne meble. 11:06 To nietypowe traktowanie sprawia, że niektórzy więźniowie zaczynają uważać, że Elzer pracuje dla nazistów lub jest nawet agentem SS. 11:14 Mężczyzna spędza w Sachsenhausen niemal całą wojnę. Na początku 1945 roku zostaje przeniesiony do Dachau. 11:22 W tym momencie klęska Niemiec jest już niemal przesądzona. 5 kwietnia 1945 roku. Komendant Dachau. Obersturmanführer Eduard Weiter otrzymuje rozkaz zgładzenia zamachowca z Monachium. 11:35 9 kwietnia 1945 roku Georg Elzer zostaje zabity strzałem w głowę. Potem jego ciało zostaje spalone w krematorium. 11:44 Tak zakończyło się życie człowieka, któremu 8 listopada 1939 roku niemal udało się zabić Adolfa Hitlera. 11:53 Jednak czy Führer rzeczywiście jedynie cudem uniknął tego dnia śmierci? Czy może jednak wiedział, co ma się wydarzyć i dlatego wcześniej opuścił salę? 12:01 Może także dziwić fakt, że człowiek, który przeprowadził zamach na przywódcę III Rzeszy, nigdy nie stanął przed sądem i spędził wojnę w znośnych warunkach. Czyżby miała to być nagroda dla Elznera? 12:12 Do dziś wokół zamachu krąży wiele teorii spiskowych, a według jednej z nich naziści mieli doskonale wiedzieć o zamachu lub nawet zmusić Elzera do upozorowania go. Tylko dlaczego? 12:23 Trzeba pamiętać, że choć wielu Niemców popierało działania Hitlera i włączenie Austrii czy terenów Czechosłowacji do III Rzeszy, to obawiano się otwartej wojny z dwoma mocarstwami. 12:33 Nawet niektórzy wysoko postawieni naziści sprzeciwiali się konfliktowi z Francją i Wielką Brytanią. 12:39 Dlatego zamach na życie wodza zorganizowany rzekomo przez Brytyjczyków mógł rzeczywiście dać pretekst do wojny i późniejszej inwazji. 12:47 Zresztą sam Hitler zyskał na nieudanym zamachu, gdyż jego popularność wśród ludzi wzrosła. 12:52 Według innej teorii mógł go zaplanować któryś z nazistów, chcący być może zastąpić Hitlera i tylko przypadek sprawił, że zamach się nie powiódł. 13:02 Wskazywano na przykład na Himmlera, który już wtedy miał rzekomo prowadzić negocjacje z Londynem. 13:08 Jednak szef SS przebywał z Hitlerem w monachijskiej piwiarni w dniu zamachu i wydaje się mało prawdopodobne, by aż tak ryzykował. 13:15 Dziś jest to już prawdopodobnie niemożliwe do rozstrzygnięcia, zwłaszcza, że większość akt gestapo dotyczących tego wydarzenia uległa zniszczeniu. 13:24 Nie miał to być też ostatni zamach na życie Führera. 13:28 Misja specjalna w RMF FM. Na tropie największych tajemnic historii.